Đổi mới tư duy pháp luật - yêu cầu từ thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền

Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng, Nhà nước ta, nhằm bảo đảm quyền lực nhà nước được tổ chức và thực thi theo Hiến pháp và pháp luật, quyền con người, quyền công dân được tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm; đồng thời tạo lập môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, phục vụ phát triển đất nước nhanh và bền vững. Trong tiến trình đó, đổi mới tư duy xây dựng và thi hành pháp luật không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật lập pháp, mà còn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phương thức quản trị quốc gia, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và chất lượng thực thi trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang.

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới xác định yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật hoàn thiện, được thực hiện nghiêm minh, nhất quán, bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật. Tiếp đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị nhấn mạnh nhiệm vụ đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, xác định đây là khâu đột phá quan trọng trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Những định hướng đó đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý đơn thuần sang tư duy kiến tạo phát triển, lấy hiệu quả thực thi, tính khả thi và sự phù hợp với thực tiễn làm thước đo quan trọng của chất lượng pháp luật.

Thực tiễn cho thấy, pháp luật chỉ thực sự phát huy vai trò khi các quy định được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, rõ ràng, dễ tiếp cận và có khả năng thực hiện. Một quy định dù có mục tiêu đúng đắn nhưng thiếu tính khả thi, chưa được hướng dẫn đầy đủ hoặc tổ chức thực hiện không nghiêm sẽ khó phát huy hiệu quả như mong muốn. Vì vậy, đổi mới tư duy pháp luật phải được tiến hành đồng bộ từ khâu xây dựng chính sách, soạn thảo, ban hành văn bản đến tổ chức thi hành, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đối với ngành Cơ yếu Việt Nam, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt. Hoạt động cơ yếu gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ thông tin bí mật nhà nước, bảo đảm bí mật, an toàn thông tin phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, chỉ huy của lực lượng vũ trang và hoạt động của các cơ quan, tổ chức. Đặc thù nhiệm vụ đòi hỏi mọi hoạt động chuyên môn, quản lý, sử dụng phương tiện kỹ thuật, xử lý thông tin và thực hiện công vụ phải tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, quy chế, quy định của ngành và yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước.

Do đó, đổi mới tư duy pháp luật trong Ban Cơ yếu Chính phủ và ngành Cơ yếu Việt Nam không thể tách rời yêu cầu nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ chính trị, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, phòng ngừa vi phạm và chủ động thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ. Đây vừa là yêu cầu về nhận thức, vừa là đòi hỏi trực tiếp đối với năng lực tổ chức thực hiện nhiệm vụ của mỗi cơ quan, đơn vị và từng cán bộ, nhân viên.

Ngày Pháp luật Việt Nam - chuyển biến từ nhận thức đến hành động

Ngày 9/11 hằng năm là dịp để các cơ quan, tổ chức và mỗi công dân nhìn nhận sâu sắc hơn vai trò của Hiến pháp, pháp luật trong đời sống xã hội; đánh giá kết quả thực hiện, nhận diện những hạn chế và đề ra giải pháp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Ý nghĩa của Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ nằm ở các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật được tổ chức trong một thời điểm nhất định mà quan trọng hơn là góp phần hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật trong hoạt động công vụ và đời sống xã hội.

Kế hoạch hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026 của Ban Cơ yếu Chính phủ xác định chủ đề: “Đổi mới tư duy xây dựng, thi hành pháp luật, bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, xây dựng ngành Cơ yếu Việt Nam cách mạng, chính quy, hiện đại”, thể hiện sự gắn kết giữa yêu cầu đổi mới công tác pháp luật với nhiệm vụ xây dựng, phát triển Ngành; đồng thời khẳng định trách nhiệm của mỗi cơ quan, đơn vị và cá nhân trong việc đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn công tác.

Theo Kế hoạch, các hoạt động trọng tâm gồm quán triệt, phổ biến mục đích, ý nghĩa và chủ đề Ngày Pháp luật Việt Nam; cập nhật các văn bản mới liên quan đến lĩnh vực cơ yếu; tổ chức hội nghị tuyên truyền về vị trí, vai trò của ngành Cơ yếu Việt Nam trong chuyển đổi số về an ninh mạng; tăng cường thông tin trên Cổng thông tin điện tử Ban Cơ yếu Chính phủ, Chuyên trang Cơ yếu Việt Nam; tổ chức tuyên truyền trực quan tại các trụ sở làm việc. Các hoạt động được triển khai trong quý IV/2026, với đợt cao điểm từ ngày 30/10 đến ngày 09/11/2026.

Những nội dung trên cho thấy, định hướng tổ chức Ngày Pháp luật Việt Nam của Ban Cơ yếu Chính phủ không dừng ở việc phổ biến văn bản mà hướng tới nâng cao nhận thức và trách nhiệm thực thi pháp luật của cán bộ, nhân viên, giảng viên, học viên, sinh viên. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực chất, cần tránh tình trạng tuyên truyền hình thức, nội dung chung chung, thiếu liên hệ với chức trách, nhiệm vụ của từng đối tượng. Mỗi hoạt động phải giúp người tham gia hiểu rõ quy định nào cần thực hiện, trách nhiệm thuộc về ai, hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm và phương thức phòng ngừa rủi ro trong thực tiễn.

Đặc biệt, cần gắn tuyên truyền pháp luật với sinh hoạt của tổ chức đảng, đoàn thể, sinh hoạt chuyên đề và hoạt động chuyên môn tại cơ quan, đơn vị. Việc lựa chọn tình huống thực tế, phân tích những nguy cơ vi phạm trong quản lý, sử dụng thông tin, chấp hành chế độ công tác, bảo vệ bí mật nhà nước và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn sẽ góp phần nâng cao khả năng vận dụng pháp luật của cán bộ, nhân viên. Qua đó, Ngày Pháp luật Việt Nam thực sự trở thành điểm nhấn thúc đẩy việc học tập, tìm hiểu và chấp hành pháp luật thường xuyên, liên tục.

Bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong thực hiện nhiệm vụ cơ yếu

Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trước hết đòi hỏi mọi tổ chức, cá nhân phải đặt hoạt động của mình trong khuôn khổ pháp luật; thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao; không tùy tiện làm trái quy định hoặc lấy yêu cầu công việc để biện minh cho hành vi vi phạm. Đối với cán bộ, nhân viên ngành Cơ yếu Việt Nam, yêu cầu này phải được cụ thể hóa thành tác phong công tác khoa học, chặt chẽ, chính xác, có trách nhiệm và tuân thủ nghiêm các quy định về bảo mật, an toàn thông tin.

Trong điều kiện chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng, phạm vi và phương thức xử lý thông tin ngày càng đa dạng, nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ, lọt bí mật nhà nước và vi phạm quy định về quản lý, sử dụng dữ liệu có thể phát sinh từ những sơ suất trong thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, ý thức pháp luật không thể chỉ dừng ở việc nắm được nội dung văn bản mà phải trở thành năng lực nhận diện nguy cơ, đánh giá hậu quả và lựa chọn cách thức xử lý đúng quy định trong từng tình huống cụ thể.

Đối với người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị, trách nhiệm bảo đảm thượng tôn pháp luật cần được thể hiện bằng việc tổ chức thực hiện nghiêm các quy định, phân công nhiệm vụ rõ ràng, duy trì kiểm tra, giám sát và kịp thời chấn chỉnh những hạn chế, thiếu sót. Việc xử lý vi phạm phải bảo đảm đúng thẩm quyền, khách quan, công bằng, nghiêm minh; đồng thời chú trọng phát hiện nguyên nhân, khắc phục sơ hở trong quản lý và phòng ngừa tái diễn. Cùng với đó, cần phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ lãnh đạo, chỉ huy, đảng viên, coi việc tự giác chấp hành pháp luật là tiêu chí quan trọng trong đánh giá phẩm chất, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là nâng cao chất lượng xây dựng và thực hiện các quy chế, quy định nội bộ. Các quy định phải phù hợp với pháp luật hiện hành, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ cơ chế kiểm tra và xử lý; tránh chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc tạo ra những khoảng trống trong tổ chức thực hiện. Đối với các lĩnh vực chuyên môn có tính đặc thù cao, việc cập nhật kịp thời quy định mới và tổ chức hướng dẫn thực hiện thống nhất có ý nghĩa thiết thực trong hạn chế sai sót, nâng cao hiệu quả phối hợp và bảo đảm an toàn trong thực thi nhiệm vụ.

Thượng tôn pháp luật cũng phải đi đôi với tinh thần chủ động phát hiện bất cập, đề xuất sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp với thực tiễn. Từ yêu cầu nhiệm vụ, cán bộ, nhân viên và các cơ quan chuyên môn cần tích cực tham gia tổng kết thực tiễn, phản ánh khó khăn, vướng mắc, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách theo đúng thẩm quyền. Đây là biểu hiện cụ thể của tư duy pháp luật chủ động, có trách nhiệm, góp phần nâng cao chất lượng quản lý và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của Ngành.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục và thi hành pháp luật

Sự phát triển của công nghệ số tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận pháp luật, đổi mới phương thức tuyên truyền và nâng cao hiệu quả quản lý. Đối với Ban Cơ yếu Chính phủ, việc kết hợp các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật truyền thống với ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số như Kế hoạch năm 2026 đã xác định, là hướng đi phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác tuyên truyền trong tình hình mới.

Trước hết, cần nâng cao chất lượng nội dung pháp luật trên các nền tảng thông tin của Ban; chú trọng giới thiệu văn bản mới, giải thích những quy định có liên quan trực tiếp đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị và cung cấp thông tin theo hướng chính xác, dễ hiểu, dễ tra cứu. Bên cạnh các nội dung tuyên truyền đơn thuần, có thể sử dụng những hình thức phù hợp như hỏi - đáp pháp luật, tình huống nghiệp vụ, chuyên mục tìm hiểu pháp luật và tài liệu điện tử phục vụ sinh hoạt chuyên đề. Nội dung cần được kiểm duyệt chặt chẽ, bảo đảm tính chính xác, thẩm quyền công bố và tuân thủ các yêu cầu về bảo vệ bí mật nhà nước, an toàn thông tin.

Đồng thời, cần đổi mới cách đánh giá hiệu quả tuyên truyền. Thay vì chỉ chú trọng số lượng tin, bài, hội nghị hoặc tài liệu được phổ biến, các cơ quan, đơn vị cần quan tâm đến mức độ tiếp thu, khả năng vận dụng và sự chuyển biến trong ý thức chấp hành pháp luật của người học, người thực hiện nhiệm vụ. Có thể tổ chức trao đổi chuyên đề, kiểm tra nhận thức phù hợp với từng nhóm đối tượng, khảo sát những khó khăn thường gặp trong quá trình thi hành pháp luật để điều chỉnh nội dung tuyên truyền sát thực tế hơn.

Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ số trong phổ biến, giáo dục pháp luật trong Ban và Ngành phải được thực hiện trên cơ sở tuân thủ nghiêm các quy định về bảo mật và an toàn thông tin. Không vì mục tiêu mở rộng tiếp cận mà sử dụng nền tảng, công cụ hoặc phương thức trao đổi không phù hợp với tính chất thông tin; không đưa nội dung thuộc phạm vi bí mật nhà nước lên môi trường điện tử không được phép. Chuyển đổi số phải đi cùng nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, kiểm soát quyền truy cập và trách nhiệm của người sử dụng. Đây là điều kiện quan trọng để phát huy lợi ích của công nghệ, đồng thời giữ vững yêu cầu bảo mật trong thực hiện nhiệm vụ cơ yếu.

Nâng cao trách nhiệm, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn Ngành

Để chủ đề Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 đi vào chiều sâu, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với công tác phổ biến, giáo dục và thi hành pháp luật. Nội dung này cần được gắn với chương trình, kế hoạch công tác của từng cơ quan, đơn vị; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, cơ quan tham mưu và các tổ chức có liên quan. Việc kiểm tra, đôn đốc phải được tiến hành thường xuyên, bảo đảm các hoạt động hưởng ứng thiết thực, tiết kiệm, đúng tiến độ và phù hợp với nhiệm vụ chính trị.

Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Cần chú trọng bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng truyền đạt, khả năng phân tích tình huống và cập nhật văn bản mới; đồng thời phát huy vai trò của cán bộ chuyên môn trong hướng dẫn, giải đáp những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Chất lượng tuyên truyền phải được bảo đảm bằng nội dung chính xác, có trọng tâm, tránh sao chép văn bản hoặc phổ biến theo lối một chiều, thiếu trao đổi.

Ba là, đưa việc chấp hành Hiến pháp, pháp luật và các quy định của ngành trở thành yêu cầu thường xuyên trong quản lý, điều hành và thực hiện nhiệm vụ. Mỗi cán bộ, nhân viên cần chủ động tự học, tự nghiên cứu, thường xuyên cập nhật quy định liên quan đến lĩnh vực công tác; nghiêm túc tự kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ, kịp thời báo cáo những vướng mắc và không né tránh trách nhiệm khi phát hiện sai phạm. Đối với học viên, sinh viên, cần hình thành ý thức tôn trọng pháp luật, kỷ luật học tập, rèn luyện và trách nhiệm bảo vệ bí mật, an toàn thông tin ngay từ quá trình đào tạo.

Bốn là, tăng cường kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết việc thực hiện pháp luật; kịp thời phát hiện những quy định bất cập, khó thực hiện để kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý. Cùng với xử lý nghiêm vi phạm, cần biểu dương, nhân rộng những tập thể, cá nhân có cách làm hiệu quả, gương mẫu trong chấp hành pháp luật. Qua đó, hình thành môi trường công tác đề cao tính liêm chính, trách nhiệm, kỷ luật và tinh thần phục vụ.

Năm là, gắn xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật với xây dựng ngành Cơ yếu Việt Nam cách mạng, chính quy, hiện đại. Văn hóa ấy được thể hiện ở sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, giữa lời nói và việc làm, giữa trách nhiệm cá nhân với kỷ luật tổ chức. Mỗi cơ quan, đơn vị cần lấy chất lượng thực hiện nhiệm vụ, mức độ tuân thủ quy định, hiệu quả phòng ngừa vi phạm và sự chuyển biến thực chất trong nhận thức của cán bộ, nhân viên làm căn cứ đánh giá kết quả công tác pháp luật.

Kết luận

Đổi mới tư duy xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật là yêu cầu tất yếu trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đồng thời là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ của ngành Cơ yếu Việt Nam. Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026, Ban Cơ yếu Chính phủ cần tiếp tục đưa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với nhiệm vụ chuyên môn, kỷ luật, kỷ cương và yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước; bảo đảm mỗi hoạt động tuyên truyền đều hướng tới chuyển biến cụ thể trong nhận thức và hành động.

Khi Hiến pháp và pháp luật được tôn trọng, chấp hành nghiêm túc trong mọi hoạt động; khi trách nhiệm nêu gương, tinh thần tự giác và văn hóa tuân thủ trở thành chuẩn mực công tác của mỗi cán bộ, nhân viên, giảng viên, học viên, sinh viên, sức mạnh tổ chức và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của Ban và Ngành sẽ tiếp tục được củng cố. Đó cũng chính là cơ sở quan trọng để xây dựng ngành Cơ yếu Việt Nam cách mạng, chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.